Wyobraź sobie ZAZ (Zakład Aktywności Zawodowej), w którym część zespołu to osoby z bardzo dużymi trudnościami zdrowotnymi. Dyrektorka zastanawia się: „Czy prawo mówi, ilu pracowników ze znacznym stopniem muszę mieć na etacie?”. To ważne pytanie, bo od tego zależy finansowanie, plan zatrudnień i… spokój całego zespołu. Poniżej znajdziesz odpowiedź prostym językiem, na podstawie aktualnych przepisów i informacji o planowanych zmianach.
Co to jest ZAZ i kogo zatrudnia?
ZAZ to miejsce pracy tworzone po to, by zatrudniać osoby z niepełnosprawnościami, które potrzebują większego wsparcia.
Kogo ZAZ może zatrudniać na preferencyjnych zasadach:
- osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności (najwyższy stopień),
- osoby z umiarkowanym stopniem, jeśli mają rozpoznane: autyzm, niepełnosprawność intelektualną lub chorobę psychiczną.
- Co najmniej 70% wszystkich pracowników ZAZ musi stanowić grupa opisana wyżej.
Podstawa prawna (stan na 18.08.2025): art. 29 ustawy o rehabilitacji (tekst jednolity z 26 czerwca 2025 r.).
Ile osób ze znacznym stopniem „musi być” w ZAZ dzisiaj?
Uwaga: ustawa nie podaje wprost minimalnego procentu osób ze znacznym stopniem.
Podaje za to limit dla osób z umiarkowanym stopniem (z wymienionymi schorzeniami): nie mogą stanowić więcej niż 35% całej załogi ZAZ. Pozostałą część „puli 70%” wypełniają osoby ze znacznym stopniem. W praktyce oznacza to, że co najmniej 35% wszystkich etatów w ZAZ powinni zajmować pracownicy ze znacznym stopniem (jeśli maksymalnie wykorzystasz limit 35% na umiarkowany).
Przykład liczbowy (prosty):
Jeśli ZAZ ma 100 etatów:
- minimum 70 etatów musi być obsadzonych przez osoby z niepełnosprawnościami (znaczny lub umiarkowany*),
- z tych 100 etatów maks. 35 mogą mieć osoby z umiarkowanym* (autyzm/niepełnosprawność intelektualna/choroba psychiczna),
- więc co najmniej 35 etatów muszą zajmować osoby ze znacznym stopniem.
* umiarkowany wyłącznie z wymienionymi schorzeniami.
Gdy brakuje kandydatów: Wojewoda może na krótko (do 3 miesięcy) zwolnić ZAZ z wymogu dotyczącego „znacznego”, jeżeli naruszenie wynika z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a urząd pracy nie może skierować odpowiednich osób. To czasowy bufor, nie stała ulga.
Co z planowanymi zmianami w 2025 r.?
W 2025 r. w Sejmie toczyły się prace nad zmianą wskaźników zatrudnienia w ZAZ. Były dwa konkurencyjne kierunki:
- Wersja A (wcześniejsza): wprowadzić minimalny próg zatrudnienia osób ze znacznym stopniem – co najmniej 10% wszystkich pracowników ZAZ.
- Wersja B (późniejsza – prace podkomisji): zamiast narzucać minimum dla „znacznego”, podnieść limit osób z umiarkowanym (ze wskazanymi schorzeniami) z 35% do 55% ogółu zatrudnionych w ZAZ. To pośrednio oznaczałoby, że co najmniej 15% etatów przypadłoby „znacznemu”.
Stan prawny na dziś (18.08.2025): w tekście jednolitym ustawy nie ma jeszcze tych zmian. Dalej obowiązuje limit 35% dla umiarkowanego i brak sztywnego minimum dla „znacznego”.
Co to oznacza w praktyce dla ZAZ i pracowników?
Dziś:
- Planując rekrutację, pilnuj 70% „puli ZAZ” i limitu 35% dla umiarkowanego z wymienionymi schorzeniami.
- Przy brakach kadrowych dokumentuj starania i kontakt z urzędem pracy – to warunek, by ewentualnie wystąpić do wojewody o krótkie zwolnienie z wymogu „znacznego”.
Jeśli zmiany wejdą:
- Wersja A (min. 10% „znacznego”): ZAZ-y będą musiały utrzymywać przynajmniej 10% etatów dla „znacznego”.
- Wersja B (55% „umiarkowanego”): ZAZ-om łatwiej będzie zatrudnić więcej osób umiarkowanych, ale i tak trzeba „dobić” do 70%, więc co najmniej 15% przypadnie „znacznemu”.
Dla pracowników:
- Osoby ze znacznym stopniem pozostają kluczowe dla misji ZAZ – zespół powinien zapewniać krótszy czas pracy i wsparcie.
- Osoby z umiarkowanym (wskazane schorzenia) również mają otwartą ścieżkę – ZAZ to miejsce nauki pracy i życia w społeczności.
Scenka z życia
Marta (kierowniczka ZAZ): „Mamy 60 osób na etatach. Ilu pracowników ze znacznym stopniem muszę mieć?”
Specjalista ds. kadr: „Prawo nie podaje liczby wprost. Musimy pilnować, by maksymalnie 35% całej załogi miało umiarkowany (z wymienionymi schorzeniami). To znaczy, że przy 60 etatach maks 21 może mieć umiarkowany, a reszta „puli ZAZ” to znaczny. Pamiętamy, że 70% załogi to w ogóle osoby z niepełnosprawnościami.”
Marta: „A jeśli zabraknie kandydatów ze znacznym?”
Specjalista: „Udokumentujmy rekrutację i kontakt z PUP. Wtedy możemy prosić wojewodę o krótkie zwolnienie – do 3 miesięcy.”
Wskazówki organizacyjne
- Współpraca z PUP i NGO: organizuj dni otwarte i wizyty zawodoznawcze.
- Indywidualny plan wsparcia: aktualizuj go po każdej zmianie stanu zdrowia pracownika.
- Plan B na rotacje: miej przygotowane umowy z organizacjami wspierającymi rekrutację.
- Notatnik zgodności: prowadź tabelę: liczba etatów łącznie / etaty „ZAZ” / umiarkowany / znaczny.
- Monitoruj legislację: zmiany mogą wymagać uaktualnienia regulaminów i arkuszy kadrowych.
FAQ
Czy ZAZ może przekroczyć 35% „umiarkowanego”?
Nie. To górny limit. Przekroczenie grozi utratą statusu.
Czy w 2025 r. obowiązuje minimum 10% „znacznego”?
Nie. To była propozycja, ale nie weszła jeszcze w życie.
A co z podniesieniem limitu „umiarkowanego” do 55%?
To również propozycja, która nie obowiązuje.
Czy wojewoda może pomóc, gdy brakuje kandydatów „ze znacznego”?
Tak, ale tylko na krótko – do 3 miesięcy.
Podsumowanie
- Dziś: brak minimum dla „znacznego”, ale obowiązuje limit 35% umiarkowanego i zasada 70% ogółu.
- Możliwe zmiany: rozważane jest 10% minimum dla „znacznego” albo 55% limit umiarkowanego.
- Rekomendacja: prowadź dokumentację zgodności, współpracuj z PUP i monitoruj prace Sejmu.
Jeśli ten tekst był pomocny – udostępnij go dalej i napisz w komentarzu, z czym masz największe wyzwania w rekrutacji do ZAZ.
Propozycje zdjęć (z opisem alt)
- Zespół przy stanowiskach pracy w ZAZ – pracownicy i instruktorka. Alt: „Pracownicy ZAZ przy pracy z instruktorką”.
- Spotkanie rekrutacyjne – osoba kadr z kandydatem. Alt: „Rozmowa rekrutacyjna w ZAZ – omawianie wsparcia i obowiązków”.
- Infografika 70/35 – wizualizacja wskaźników zatrudnienia. Alt: „Infografika: 70% osób z niepełnosprawnościami, 35% limit umiarkowanego”.
