Osoby po 75. roku życia mogą mieć ograniczoną możliwość uzyskania najwyższej punktacji w części czynności ocenianych przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia. Wynika to z wytycznych przekazanych wojewódzkim zespołom do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zastrzeżenia do tych zasad zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich. Sprawa trafiła również do Sejmu.
Wytyczne przewidują szczególne zasady dla osób po 75. roku życia
W oficjalnych wytycznych dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia znajduje się osobna część poświęcona osobom powyżej 75. roku życia.
Dokument wskazuje, że przy ocenie poziomu potrzeby wsparcia bierze się pod uwagę wiek osoby zainteresowanej. Jednocześnie w odniesieniu do osób powyżej 75 lat „wymagających wsparcia z racji swojego wieku” wprowadzono szczególne rozwiązanie dotyczące dziewięciu czynności.
Chodzi o:
- poruszanie się w nieznanym środowisku,
- przemieszczanie się środkami transportu,
- opanowanie nowej umiejętności praktycznej,
- korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych,
- realizowanie wyborów i decyzji,
- tworzenie bliskich relacji z innymi osobami,
- kupowanie artykułów codziennej potrzeby,
- dbanie o dom, ubrania i obuwie,
- załatwianie spraw urzędowych.
W tych przypadkach wytyczne stanowią, że jeżeli osoba nie jest zdolna do samodzielnego wykonania danej czynności, maksymalny rodzaj wymaganego wsparcia może zostać określony jako wsparcie częściowe, a maksymalna częstotliwość wsparcia jako „często”.
RPO: pojawiają się uzasadnione wątpliwości
Do Rzecznika Praw Obywatelskich zaczęły wpływać skargi dotyczące stosowania tych zasad przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.
RPO zwrócił uwagę, że sama kompetencja Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych do wydawania wytycznych nie budzi wątpliwości. Problem dotyczy natomiast wyodrębnienia grupy osób ze względu na wiek i zastosowania wobec niej zasad mogących wpływać na końcową punktację.
Rzecznik wskazuje również, że wytyczne nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Tymczasem ani ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ani rozporządzenie dotyczące ustalania poziomu potrzeby wsparcia nie przewidują wprost dodatkowych, szczególnych kryteriów postępowania dla osób powyżej 75. roku życia.
Zdaniem RPO stosowanie takich zasad może prowadzić do sytuacji, w której osoba po 75. roku życia nie uzyska maksymalnej liczby punktów niezależnie od swojej indywidualnej sytuacji. Rzecznik zwrócił się do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych o wyjaśnienia oraz o rozważenie zmiany wytycznych.
Dlaczego kilka punktów ma tak duże znaczenie?
Poziom potrzeby wsparcia ustala się w skali od 0 do 100 punktów. Przy ocenie analizowane są 32 czynności związane z codziennym funkcjonowaniem. Końcowy wynik jest sumą 25 najwyższych wartości uzyskanych dla poszczególnych czynności.
Od liczby punktów zależy bezpośrednio wysokość świadczenia wspierającego.
Obecnie świadczenie wynosi:
- 95–100 punktów – 220 proc. renty socjalnej,
- 90–94 punkty – 180 proc. renty socjalnej,
- 85–89 punktów – 120 proc. renty socjalnej,
- 80–84 punkty – 80 proc. renty socjalnej,
- 75–79 punktów – 60 proc. renty socjalnej,
- 70–74 punkty – 40 proc. renty socjalnej.
Od 1 stycznia 2026 r. świadczenie wspierające jest dostępne także dla osób, które uzyskały od 70 do 77 punktów, co oznacza zakończenie ustawowego, trzyetapowego okresu wprowadzania świadczenia.
W praktyce różnica kilku punktów może więc oznaczać przejście do niższego progu świadczenia. Jeżeli wynik spadnie poniżej 70 punktów, osoba nie spełni podstawowego warunku punktowego uprawniającego do świadczenia.
Sprawa trafiła do Sejmu
Problem został także podniesiony w interpelacji poselskiej nr 18236 skierowanej do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej.
Jej autorki, posłanki Lidia Czechak i Wioletta Maria Kulpa, postawiły zarzut, że wytyczne prowadzą do zaniżania punktacji osób powyżej 75. roku życia. Tytuł interpelacji mówi wręcz o „celowym i bezprawnym zaniżaniu wysokości świadczeń wspierających”. Jest to jednak stanowisko autorek interpelacji, a nie ustalenie, które można przedstawiać jako przesądzony fakt.
W materiale opublikowanym 20 sierpnia 2026 r. przez Podatki.biz przytoczono m.in. argument, że zastosowanie ograniczeń może prowadzić do przyznawania w części kategorii niższej punktacji osobom po 75. roku życia.
Nie każda osoba po 75. roku życia automatycznie otrzyma mniej punktów
Ważne jest rozróżnienie między istnieniem wytycznych a oceną konkretnej decyzji.
Z dokumentu wynika, że szczególne zasady odnoszą się do osób powyżej 75. roku życia, które wymagają określonego wsparcia „z racji swojego wieku”. Nie oznacza to zatem, że każdej osobie po ukończeniu 75 lat automatycznie obniża się końcowy wynik.
Jednocześnie RPO wskazuje na ryzyko, że kryterium wieku może wpływać na możliwość uzyskania maksymalnej punktacji niezależnie od indywidualnej sytuacji osoby ocenianej. To właśnie ten element wytycznych stał się przedmiotem interwencji Rzecznika.
Co powinna zrobić osoba, która uważa, że otrzymała zbyt mało punktów?
Osoba, która nie zgadza się z decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia, nie powinna ograniczać się do porównania swojego wyniku z punktacją innych osób.
Najważniejsze jest sprawdzenie, w jaki sposób oceniono jej rzeczywistą zdolność do wykonywania poszczególnych czynności i jakiego rodzaju oraz jak częstego wsparcia faktycznie potrzebuje.
Jeżeli decyzja nie odpowiada rzeczywistemu poziomowi potrzeby wsparcia, można skorzystać z przewidzianej prawem drogi jej zakwestionowania. W takich sprawach szczególne znaczenie może mieć dokładne opisanie codziennego funkcjonowania, ograniczeń wynikających z niepełnosprawności oraz zakresu pomocy koniecznej przy poszczególnych czynnościach.
Spór dotyczy zasad, które mogą mieć realny wpływ na świadczenie
Sprawa osób po 75. roku życia nie sprowadza się wyłącznie do technicznych zasad orzekania. Liczba przyznanych punktów bezpośrednio decyduje o wysokości świadczenia wspierającego, a przy wyniku poniżej 70 punktów również o braku prawa do tego świadczenia.
Istnienie szczególnych wytycznych dla osób powyżej 75. roku życia jest potwierdzone w oficjalnym dokumencie. Potwierdzone są również zastrzeżenia Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące wpływu kryterium wieku na sposób ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
Nie ma natomiast podstaw, aby na tej podstawie uznać każdą decyzję wydaną osobie po 75. roku życia za nieprawidłową. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.
Źródła
RPO: Wytyczne ws. ustalania poziomu potrzeby wsparcia osób, które ukończyły 75 lat
Oficjalne wytyczne dotyczące ustalania poziomu potrzeby wsparcia – PDF, Gov.pl
MRPiPS: Pytania i odpowiedzi – świadczenie wspierające
MRPiPS: Świadczenie wspierające – krok po kroku
Sejm RP: wykaz interpelacji – interpelacja nr 18236
Materiał został opracowany i zatwierdzony przez naszą redakcję z wykorzystaniem narzędzi wspomagających pracę redakcyjną.
