Od 7 sierpnia 2026 r. obowiązują nowe standardy świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Przepisy dokładniej określają, jakiego rodzaju pomoc może być świadczona, w jaki sposób powinna być wykonywana oraz jak gmina ma monitorować i oceniać jej jakość.
Dla osób korzystających z usług ważne jest m.in. to, że gmina powinna sprawdzać, czy przyznana pomoc jest rzeczywiście realizowana. Co najmniej raz na pół roku powinna również zostać pozyskana opinia osoby korzystającej z usług, jeżeli jej stan zdrowia pozwala na jej wyrażenie.
Co zmieniło się od 7 sierpnia?
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 sierpnia 2026 r. określiło standard świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, sposób ich wykonywania oraz zasady monitorowania i oceny.
Rozporządzenie zostało ogłoszone 6 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1067 i weszło w życie następnego dnia.
Nowe przepisy uzupełniają regulacje zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z nią usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację niewymagającą specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.
W czym może pomagać osoba świadcząca usługi opiekuńcze?
Rozporządzenie szczegółowo opisuje czynności, które mogą być wykonywane w ramach usług opiekuńczych.
Pomoc w codziennym funkcjonowaniu może obejmować między innymi:
- ubieranie się oraz zmianę odzieży i bielizny,
- przygotowanie prostych posiłków, w tym jednego gorącego,
- pomoc podczas jedzenia i picia,
- zmianę pościeli,
- sprzątanie w niezbędnym zakresie,
- robienie niezbędnych zakupów lub towarzyszenie podczas zakupów,
- pranie odzieży i pościeli,
- pomoc przy załatwianiu spraw urzędowych i opłacaniu rachunków.
Przewidziano również pomoc przy korzystaniu ze sprzętu ułatwiającego codzienne funkcjonowanie, takiego jak wózek, balkonik, podnośnik czy kule.
Wsparcie może dotyczyć także zmiany pozycji ciała, np. przesiadania się z łóżka na krzesło, siadania na wózku czy korzystania ze sprzętu rehabilitacyjnego i innych środków pomocniczych, jeżeli nie wymaga to specjalistycznej wiedzy i kompetencji.
Pomoc przy higienie i pielęgnacji
Standard obejmuje również opiekę higieniczną.
Może ona polegać m.in. na pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, kąpieli, myciu włosów, korzystaniu z toalety oraz zmianie pieluchomajtek i wkładów higienicznych.
W przypadku osób leżących toaleta może być wykonywana w łóżku.
Przepisy przewidują także pomoc w pielęgnacji zaleconej przez lekarza, jeżeli wykonywane czynności nie wymagają specjalistycznej wiedzy i kompetencji.
Może to obejmować m.in.:
- przygotowanie i przyjmowanie leków,
- pielęgnację miejsc zmienionych chorobowo,
- wykonywanie i zmianę drobnych opatrunków,
- pomiar temperatury ciała, tętna, ciśnienia, glikemii i saturacji,
- obserwowanie stanu zdrowia i odpowiednie reagowanie w przypadku jego pogorszenia.
Ważny jest również kontakt z otoczeniem
Usługi opiekuńcze nie ograniczają się do pomocy przy higienie czy prowadzeniu gospodarstwa domowego.
Standard przewiduje również działania pomagające utrzymywać kontakty z innymi ludźmi i uczestniczyć w życiu społecznym.
Może to być m.in. towarzyszenie podczas spacerów, prowadzenie rozmów, pomoc w utrzymywaniu kontaktu z rodziną i społecznością lokalną, pomoc w czytaniu prasy i książek czy towarzyszenie podczas drogi do instytucji kultury i rekreacji oraz w trakcie pobytu w takich miejscach.
Godność, intymność i prawo do decydowania o sobie
Przepisy określają nie tylko zakres pomocy, ale również sposób jej świadczenia.
Osoba wykonująca usługi powinna kierować się dobrem osoby, której pomaga. Musi być również respektowana jej intymność i godność osobista oraz prawo do autonomii w podejmowaniu decyzji i samostanowienia.
Usługi powinny być wykonywane w sposób bezpieczny i z zachowaniem zasad higieny.
To ważne z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. Standard nie dotyczy więc wyłącznie tego, jakie czynności mają zostać wykonane, ale również w jaki sposób osoba korzystająca ze wsparcia powinna być traktowana.
Gmina ma monitorować i oceniać usługi
Ustawa o pomocy społecznej wprost wskazuje, że to gmina monitoruje i ocenia świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.
Celem tej oceny jest zapewnienie odpowiedniej jakości usług. Pod uwagę mają być brane między innymi ich bezpieczeństwo, skuteczność i celowość.
Jeżeli podczas świadczenia usług zostaną stwierdzone nieprawidłowości, gmina ma podjąć wobec podmiotu świadczącego usługi działania służące ich wyeliminowaniu.
Kontrola w domu co najmniej raz na pół roku
Jednym ze sposobów monitorowania są wizyty w miejscu zamieszkania osoby korzystającej z usług.
Mają one pozwalać na potwierdzenie, że usługi są rzeczywiście wykonywane. Takie wizyty powinny odbywać się stosownie do potrzeb, ale nie rzadziej niż raz na pół roku.
Na bieżąco analizowane mają być również informacje dotyczące sposobu i zakresu wykonywania usług.
Pod uwagę mogą być brane m.in.:
- liczba niezrealizowanych godzin usług,
- zmiany osób wykonujących usługi,
- liczba skarg,
- zgłoszenia dotyczące nieprawidłowego świadczenia usług, w tym zgłoszenia anonimowe.
Osoba korzystająca z usług ma być pytana o ich realizację
Przepisy wymagają także pozyskiwania opinii osoby korzystającej z usług.
Powinno się to odbywać nie rzadziej niż raz na pół roku, jeżeli stan zdrowia tej osoby pozwala na wyrażenie opinii.
Możliwe jest również pozyskanie opinii członków rodziny, którzy wiedzą, w jaki sposób usługi są wykonywane.
Przy ocenie usług bierze się pod uwagę między innymi ich rzeczywisty zakres i wymiar, zgodność z decyzją administracyjną, terminowość i rzetelność, a także to, czy wsparcie odpowiada potrzebom danej osoby.
Co to oznacza w praktyce dla osoby korzystającej z usług?
Nowe przepisy tworzą szczegółowy standard, do którego można odnieść sposób wykonywania usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.
W praktyce oznacza to, że:
- zakres usług powinien odpowiadać temu, co zostało przyznane w decyzji,
- usługi powinny być wykonywane terminowo i rzetelnie,
- wsparcie powinno odpowiadać potrzebom konkretnej osoby,
- należy respektować jej godność, intymność, autonomię i prawo do samostanowienia,
- gmina ma monitorować i oceniać sposób wykonywania usług,
- co najmniej raz na pół roku powinna zostać sprawdzona faktyczna realizacja usług podczas wizyty w miejscu zamieszkania,
- osoba korzystająca ze wsparcia powinna mieć możliwość wyrażenia opinii o jego realizacji,
- skargi, zgłoszenia o nieprawidłowościach i niezrealizowane godziny usług mogą być uwzględniane podczas monitorowania.
Nowe przepisy nie oznaczają, że problemy związane z usługami opiekuńczymi automatycznie znikną. Dają jednak osobom korzystającym ze wsparcia, ich rodzinom oraz gminom znacznie bardziej szczegółowy punkt odniesienia do oceny tego, jak usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania powinny być świadczone.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 sierpnia 2026 r. w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – Dz.U. 2026 poz. 1067
- Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – aktualny tekst ustawy, ISAP
- Rynek Zdrowia: „Nowe przepisy od 7 sierpnia. Gminy będą sprawdzać jakość opieki nad seniorami i osobami z niepełnosprawnością”
Materiał został opracowany i zatwierdzony przez naszą redakcję z wykorzystaniem narzędzi wspomagających pracę redakcyjną.
